thema: Diversiteit

Thema: Diversiteit: zo is de wereld!

Wijsheid begint met verwondering (Socrates)

In de samenwerking tussen school en ouders heb je tegenwoordig al snel te maken met allerlei verschillen: culturele, economische en sociale verschillen. Veel katholieke scholen verstaan hun opdracht om er te zijn voor alle kinderen, en kennen daarom ook een open toelatingsbeleid. Het voordeel voor de kinderen is dat ze leren omgaan met de verschillen die er in de samenleving zijn. Om er goed mee te leren omgaan moeten de volwassenen dat ook kunnen. Hoe geef je ook kinderen en hun ouders die een andere culturele achtergrond hebben dan jij het gevoel dat ze welkom zijn, dat je met hen samen goed voor kinderen wilt zorgen? Je hebt altijd te maken met barrières door taalproblemen, beeldvorming, andere interpretaties, verlegenheid over het anders zijn van jou zelf of van de ander. Het signaal dat je daarbij kunt ervaren is: ongemak voelen. En daarmee kun je twee dingen doen: negeren of reageren.

Het ongemak verdragen of benoemen

Bij het negeren van het ongemak van het verschil word je meestal geleid door goede bedoelingen: je wilt het niet nog ingewikkelder maken. Je wilt die ander niet confronteren met jouw eigen onbegrip. Je wilt niet boos worden omdat iemand iets verkeerd interpreteert, en stapt er overheen, zegt dat je het begrijpt. En je legt het nog een keer uit. Vaak blijft het gevoel van afstand. Als je je ongemak benoemt, er open over spreekt of een vraag stelt gebeurt er vaak iets anders; je legt eigenlijk een vraag op tafel: “hé, ik merk dat ik me ongemakkelijk voel omdat we elkaar niet goed begrijpen. Hebt u dat ook?” Zo start je met een houding van verwondering. Daarmee wordt de barrière tot een ontmoetingsplaats waarbij je allebei verantwoordelijk blijft voor het contact. Je krijgt vaak informatie over de barrière zelf, en zult er vaak achter komen dat de oorzaak anders, genuanceerder is dan het beeld dat daar bij jezelf van had gevormd. Nog een keer extra doorvragen zorgt voor het versterken van de relatie en geeft je extra informatie.

Levensbeschouwelijke wortels

De schoolcultuur is niet in alle culturen hetzelfde. Het is niet vanzelfsprekend dat bijvoorbeeld Syrische kinderen en hun ouders begrijpen waarom je bepaalde dingen op een bepaalde manier doet. Denk maar aan een paasontbijt, een kerstviering, maar ook aan oudergesprekken met de leerkracht. Je kunt het bij een constatering laten en er verder niet zoveel mee doen. Of je kunt, zoals een ouder in het filmpje van De Duinsprong beschrijft, een instructie maken met daarop afbeeldingen van de voorwerpen die nodig zijn voor een kerststukje. Misschien stuit je dan op een volgende barrière, die met godsdienst te maken heeft, maar daar kun je dan, met behulp van iemand die kan vertalen, een weg in vinden. Het is een opgave die je aangaat omdat je weet dat het voor de ontwikkeling van de kinderen er toe doet dat zij zich helemaal welkom voelen. Ook in een school met stevige levensbeschouwelijke wortels. Of eigenlijk: juist op een school met stevige levensbeschouwelijke wortels.

De ‘need to belong’

Alle mensen hebben, vaak op hun eigen manier, de behoefte om te voelen dat ze er bij horen. De ‘need to belong’ noemen sociologen dat. Daar waar mensen het gevoel hebben dat ze er niet helemaal bij horen is dan sprake van ‘sociale pijn’. “Op het niveau van onze hersenen wordt die hetzelfde geregistreerd als lichamelijke pijn”, zo vertelt socioloog Iliass el Hadioui vaak op scholen. “En”, zegt hij, “als je pijn voelt kun je niet zo goed leren. Kun je niet goed je best doen.”

Filosofisch in gesprek

Met alle verschillen tussen mensen wordt het óók steeds belangrijk om op een goede manier in gesprek te kunnen gaan met elkaar. Anders ontstaan er al snel vooroordelen en misverstanden of, erger nog, ruzies. Goed luisteren, interesse in de ander en een open houding helpen volgens filosofe Fenneke Scholten van Asschat-Zeldenrust, die een column voor Schoolpleingesprekken schreef, om meer te kunnen begrijpen van wat die ander drijft. Socrates leerde ons om vooral veel verhelderende vragen te stellen om zodoende tot inzicht en wijsheid te komen.
Filosofische gespreksvoering mag zich in een steeds grotere populariteit verheugen. Niet alleen volwassenen verdiepen zich erin, ook kinderen volgen op scholen al filosofielessen. Zoals op de Marijkeschool in Axel, waar we filmden tijdens een groepsgesprek over gelijkheid & gelijkwaardigheid. Er werd daarna nog even door-gefilosofeerd. En identiteitsbegeleider bij Perspecto in Zeeuws Vlaanderen, Marina Goossen gaf boeken- en gesprekstips.

Een schoolpleingesprek

Spelen vragen over verschillen tussen ouders op jouw school(plein) een rol?
Zie je spanning tussen de eigen identiteit van de school en de diversiteit in de wijk?
Ervaar je dat als een belemmering voor de ontwikkeling van kinderen, of als een kans?
Wil je daarover wel eens met een divers samengestelde groep op een open manier in gesprek?
Wij helpen je daar graag bij! Neem contact met ons op via redactie@schoolpleingesprekken.nl

Marcel Elsenaar

beeld: ID 5208797 © Berlinfoto | Dreamstime.com

Gerelateerde artikelen